Kayıt parası tartışması yeniden başladı! Mevzuat ne diyor?

Yeni eğitim öğretim yılına haftalar kala, her yıl olduğu gibi bu yıl da aynı tartışma gündeme geldi: okullarda kayıt sırasında talep edilen paralar.

Konu, veliler ile okul yönetimlerini yıllardır karşı karşıya getiriyor. Peki mevzuat bu konuda ne söylüyor?

ÖNCE MEVZUAT: TEMEL KURAL NE?

Tartışmanın hukuki çerçevesi aslında net.

Anayasa'nın 42'nci maddesi uyarınca ilköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve devlet okullarında parasız. Bu, kayıt işleminin herhangi bir ödemeye bağlanamayacağı anlamına geliyor.

Millî Eğitim Bakanlığı Okul Aile Birliği Yönetmeliği'ne göre ise okullarda bağış toplanması mümkün. Ancak burada belirleyici iki ilke bulunuyor:

• Gönüllülük esası: Bağış tamamen velinin isteğine bağlı
• Kayıtla ilişkilendirilememe: Bağış yapmayan öğrencinin kaydı reddedilemez, sınıfı değiştirilemez, farklı muameleye tabi tutulamaz

Yani mevzuat açısından tablo şu: Bağış istenebilir, ancak zorunlu tutulamaz ve kayıt şartı hâline getirilemez.

BİRİNCİ GÖRÜŞ: "HİÇBİR ŞEKİLDE PARA İSTENMEMELİ"

Tartışmanın bir tarafında, okullarda hiçbir gerekçeyle para talep edilmemesi gerektiğini savunanlar yer alıyor.

Bu görüşü savunanların temel argümanları şöyle:

• Eğitim anayasal olarak parasızdır. Devlet okulunda velinin ödeme yapması, bu ilkeyi fiilen ortadan kaldırır.
• "Gönüllülük" pratikte işlemiyor. Veli, çocuğunun olumsuz etkileneceği kaygısıyla ödeme yapmak zorunda hissediyor; bu da fiilî bir zorunluluk yaratıyor.
• Eşitsizlik doğuruyor. Ödeme yapabilen ve yapamayan aileler arasında görünmez bir ayrım oluşuyor, çocuklar bundan etkileniyor.
• Ekonomik yük ağır. Kırtasiye, forma, servis ve beslenme masraflarının üzerine bir de bağış eklenmesi dar gelirli aileleri zorluyor.

Bu kesim, okulların ihtiyacının bütçeden karşılanması gerektiğini, sorunun kaynağının veli değil kamu kaynağı tahsisi olduğunu savunuyor.

İKİNCİ GÖRÜŞ: "MAKUL ÇERÇEVEDE BAĞIŞ ŞART"

Tartışmanın diğer tarafında ise okulların gerçek durumuna dikkat çekenler bulunuyor.

Bu görüşü savunanların argümanları ise şöyle:

• Ödenek her ihtiyacı karşılamıyor. Okullara gönderilen bütçe genellikle temel giderleri bile zor karşılıyor.
• Günlük giderler sürekli. Temizlik malzemesi, kırtasiye, fotokopi, bakım-onarım, güvenlik ve teknoloji giderleri kesintisiz devam ediyor.
• Alternatif kaynak yok. Okul yönetimleri, ödenek yetersizliğinde başvurabilecekleri başka bir kaynak bulamıyor.
• Gönüllü katkı meşru bir yöntem. Belirli, şeffaf ve makul çerçevede kalmak kaydıyla bağış toplanması mevzuatta da öngörülüyor.

Bu kesim, sorunun bağış toplanması değil, usulsüz ve baskıcı biçimde toplanması olduğunu belirtiyor.

ASIL SORUN NEREDE ÇIKIYOR?

İki görüş de kendi içinde tutarlı olsa da uygulamadaki şikâyetler belirli noktalarda yoğunlaşıyor:

• Bağışın kayıt şartı gibi sunulması
• Belirli bir tutarın dayatılması
• Ödeme yapmayan velilere yönelik imalı davranışlar
• Toplanan paranın nereye harcandığının açıklanmaması
• Makbuz verilmemesi ve kayıt dışı tahsilat

VELİLER NE YAPABİLİR?

Mevzuata aykırı bir talep ile karşılaşan velilerin izleyebileceği yollar bulunuyor:

• Makbuz talep edin. Yapılan bağışın okul aile birliği adına ve makbuz karşılığı alınması gerekiyor.
• Zorunlu olmadığını bilin. Kayıt işlemi bağışa bağlanamaz.
• İlçe millî eğitim müdürlüğüne başvurun. Yazılı şikâyet hakkınız bulunuyor.
• ALO 147 Millî Eğitim İletişim Merkezi'ne bildirimde bulunun.
• CİMER üzerinden başvuru yapabilirsiniz.

OKUL YÖNETİMLERİ NEYE DİKKAT ETMELİ?

Uygulamada sorun yaşanmaması için okul yönetimlerine önerilen noktalar ise şöyle:

• Bağışın gönüllülük esasına dayandığının açıkça belirtilmesi
• Tutar dayatılmaması
• Tüm tahsilatın makbuz karşılığı yapılması
• Gelir ve giderlerin velilerle paylaşılması
• Ödeme yapmayan velilere yönelik hiçbir farklı muamele yapılmaması

ŞEFFAFLIK TARTIŞMAYI AZALTABİLİR

Eğitimciler, tartışmanın büyük ölçüde güven sorunundan kaynaklandığını değerlendiriyor.

Toplanan katkının nereye harcandığını gören velinin bağışa bakışının değiştiği, buna karşılık hesabı açıklanmayan tahsilatların tepkiyi büyüttüğü ifade ediliyor.

Bu nedenle okul aile birliklerinin gelir-gider tablolarını düzenli olarak paylaşmasının, tartışmayı yumuşatan en etkili yöntem olduğu belirtiliyor.

MEB HER YIL UYARIYOR

Millî Eğitim Bakanlığı, her eğitim öğretim yılı öncesinde okullara gönderdiği yazılarda kayıt işlemlerinin herhangi bir bağış şartına bağlanamayacağını hatırlatıyor.

Buna rağmen tartışmanın her yıl tekrarlanması, sorunun yalnızca mevzuatla değil uygulama ve denetimle ilgili olduğunu gösteriyor.

Okullar 14 Eylül 2026'da açılacak.

"Okulunuzda bağış talep edildi mi? Hangi ildesiniz, ne kadar istendi?