Okullarda öğretmenlere yönelik idari baskı, dışlama, tehdit, görev dağılımında ayrımcılık ve iletişim kanallarının keyfi şekilde kapatılması gibi uygulamalar son dönemde yeniden tartışma konusu oldu. Yargıtay’ın mobbing kararlarında öne çıkan ölçütler, okul yöneticilerinin bazı davranışlarının “psikolojik taciz” kapsamında değerlendirilebileceğini gösteriyor.

Okullarda mobbing tartışması yeniden gündemde

Eğitim kurumlarında sağlıklı bir çalışma ortamının korunması, hem öğretmenlerin mesleki motivasyonu hem de eğitim kalitesi açısından büyük önem taşıyor.

Ancak bazı okullarda öğretmenlerin sistematik baskı, dışlanma, itibarsızlaştırma veya görev üzerinden yıldırma iddialarıyla karşı karşıya kaldığı belirtiliyor.

Bu tür davranışların süreklilik göstermesi, kişiyi hedef alması ve çalışma ortamını olumsuz etkilemesi halinde mobbing olarak değerlendirilebileceği ifade ediliyor.

Ders programı üzerinden baskı iddiası

Okul yöneticilerinin ders programı hazırlama yetkisi bulunuyor. Ancak bu yetkinin öğretmeni cezalandırma veya yıldırma amacıyla kullanılması tartışma yaratıyor.

Öğretmenin sağlık durumu, süt izni, yasal hakkı veya makul ihtiyaçları dikkate alınmadan ders saatlerinin bilinçli şekilde günün çok erken ve çok geç saatlerine dağıtılması, aralarda uzun boşluklar bırakılması mobbing iddialarına konu olabiliyor.

Aynı şekilde öğretmenin branşıyla ilgisi olmayan işlerin sürekli biçimde yüklenmesi ya da uzmanlığı dışında görevlerle yıpratılması da hukuki değerlendirmelerde önem taşıyor.

Öğretmeni pasifize eden uygulamalar

Mobbing iddialarında dikkat çeken başlıklardan biri de öğretmenin okul içindeki görevlerden sistematik biçimde uzaklaştırılması.

Öğretmene sınıf verilmemesi, kulüp ya da rehberlik görevlerinden dışlanması, okul içinde işlevsiz hissettirilmesi ve mesleki görünürlüğünün azaltılması psikolojik baskı iddialarını güçlendirebiliyor.

Bu tür uygulamalar tek başına değil, süreklilik ve hedef alma unsurlarıyla birlikte değerlendiriliyor.

Disiplin tehdidi baskı aracına dönüşmemeli

Okul yöneticilerinin mevzuat çerçevesinde işlem yapma yetkisi bulunuyor. Ancak somut bir gerekçe olmadan öğretmeni sürekli soruşturma, tutanak veya disiplin tehdidiyle baskı altında tutmak mobbing iddialarına yol açabiliyor.

“Hakkında tutanak tutarım”, “dosyanı yakarım” gibi ifadelerle öğretmenin sürekli korkutulması, çalışma huzurunu bozabilecek davranışlar arasında gösteriliyor.

Öğretmenin topluluk önünde küçük düşürülmesi, öğretmenler odasında veya toplantılarda mesleki yeterliliğinin asılsız şekilde sorgulanması da kişilik haklarını zedeleyebilecek uygulamalar arasında değerlendiriliyor.

Ek ders, nöbet ve görev dağılımında dikkat edilmesi gerekenler

Öğretmenlerin hak ettiği ek ders ücretlerinin sisteme girilmemesiyle tehdit edilmesi, mevzuata aykırı şekilde fazladan nöbet yazılması veya görev dağılımında açık biçimde ayrımcı davranılması da mobbing tartışmalarında öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.

Bu tür durumlarda uygulamanın keyfi olup olmadığı, benzer durumdaki öğretmenlere aynı işlemin yapılıp yapılmadığı ve davranışın süreklilik taşıyıp taşımadığı önem kazanıyor.

Dijital dışlama da hak ihlali iddialarına konu olabiliyor

Okullarda resmi duyuruların ve günlük işleyişe ilişkin bilgilerin dijital gruplar üzerinden paylaşılması yaygın hale geldi.

Bu nedenle öğretmenin kurumsal bilgi akışının sağlandığı WhatsApp veya duyuru gruplarından keyfi şekilde çıkarılması, sınav takvimi, toplantı bilgisi veya resmi yazılardan haberdar edilmemesi ciddi sorunlara yol açabiliyor.

Bilgi akışının kesilmesi, öğretmenin görevini yapmasını zorlaştırıyorsa bu durum mobbing iddiasının unsurlarından biri olarak değerlendirilebiliyor.

Resmi başvuruların engellenmesi de sorun oluşturabilir

Öğretmenin dilekçelerinin işleme alınmaması, randevu taleplerinin sürekli reddedilmesi veya resmi başvuru yollarının fiilen kapatılması da idari baskı iddialarını güçlendirebilir.

Bir öğretmenin hakkını arama yollarının keyfi biçimde engellenmesi, yalnızca iş barışını değil aynı zamanda idari süreçlerin sağlıklı işlemesini de olumsuz etkiler.

Sosyal izolasyon mobbing iddialarında önemli başlık

Mobbing yalnızca doğrudan sözlü baskı veya görev yükleme yoluyla ortaya çıkmayabilir.

Öğretmenin okul içinde yalnızlaştırılması, diğer öğretmenlerle iletişiminin engellenmeye çalışılması, öğretmenler odasında dışlanması veya idare eliyle sosyal izolasyona maruz bırakılması da psikolojik taciz iddialarında dikkate alınan davranışlar arasında yer alıyor.

Bu tür uygulamalarda davranışların sürekliliği ve hedef alınan kişide oluşturduğu etki önemlidir.

Öğrenci ve veli önünde küçük düşürme

Öğretmenin sınıf içinde, öğrenci karşısında veya veli toplantısında azarlanması, itibarsızlaştırılması ya da mesleki saygınlığını zedeleyecek ifadelerle hedef alınması kişilik hakları açısından ciddi sonuçlar doğurabilir.

Öğretmenin mesleki itibarını zedeleyen davranışlar, mobbing iddialarında güçlü delil olarak değerlendirilebilecek başlıklardan biridir.

Mesai dışı rahatsız etme de gündeme gelebilir

Öğretmenin akşam saatlerinde, hafta sonlarında veya tatil günlerinde sürekli aranması; işle ilgisi olmayan konularda rahatsız edilmesi ya da baskı altında tutulması da çalışma huzurunu bozabilecek davranışlar arasında yer alıyor.

Mesai dışı iletişimin zorunlu ve makul sınırları aşması halinde bu durum da şikâyet konusu yapılabiliyor.

Mobbinge maruz kalan öğretmen ne yapmalı?

Mobbing iddiasında en önemli konu, yaşananların belgelenmesidir.

Öğretmenlerin olayları tarih, saat, yer ve tanık bilgisiyle birlikte not etmesi öneriliyor.

Resmi yazışmalar, mesajlar, dijital duyurular, WhatsApp yazışmaları, görev çizelgeleri, nöbet listeleri ve varsa tanık beyanları süreçte önemli delil niteliği taşıyabilir.

Başvuru yolları kullanılabilir

Mobbinge maruz kaldığını düşünen öğretmenler, öncelikle yaşananları somut delillerle kayıt altına almalı.

Ardından ilçe veya il milli eğitim müdürlüklerine, üst disiplin amirlerine, Kamu Denetçiliği Kurumu’na ya da CİMER’e başvuru yapılabilir.

Ayrıca çalışma hayatına ilişkin destek için Alo 170 hattından bilgi alınabilir.

Süreklilik ve sistematiklik önemli

Her olumsuz davranış tek başına mobbing olarak kabul edilmeyebilir.

Mobbing değerlendirmesinde davranışın süreklilik göstermesi, belirli bir kişiyi hedef alması, kişiyi yıldırma amacı taşıması ve çalışma ortamını bozması gibi unsurlar birlikte ele alınır.

Bu nedenle öğretmenlerin başvuru yaparken yaşanan olayları genel ifadelerle değil, somut örneklerle ortaya koyması büyük önem taşır.