Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, bireysel başvuru sisteminin 14 yıllık uygulamasına ilişkin güncel verileri paylaştı.
Özkaya, 2013 yılından bu yana Anayasa Mahkemesi tarafından verilen 86 bin 849 ihlal kararının yüzde 99,9'unun hayata geçirildiğini açıkladı.
AYM'de bireysel başvurunun 14'üncü yılı
Anayasa Mahkemesi'nde bireysel başvurunun 14'üncü yılı dolayısıyla "Türk Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi Kararlarının Bireysel Başvuruya Etkisi" başlıklı bir sempozyum gerçekleştirildi.
Sempozyumda konuşan Kadir Özkaya, bireysel başvuru sisteminin temel hak ve özgürlüklerin korunmasında anayasa yargısına önemli bir işlev kazandırdığını belirtti.
Özkaya, sistem sayesinde anayasa yargısının yalnızca hukuk kurallarının Anayasa'ya uygunluğunu denetlemekle sınırlı kalmadığını, vatandaşların kamu gücünden kaynaklanan somut hak ihlallerinin de incelenebildiğini ifade etti.
756 bin 726 bireysel başvuru yapıldı
AYM Başkanı Özkaya'nın verdiği bilgilere göre, 23 Eylül 2012'de başlayan bireysel başvuru uygulamasından bugüne kadar Anayasa Mahkemesi'ne 756 bin 726 başvuru yapıldı.
Bu başvuruların 648 bin 410'u sonuçlandırıldı. Böylece başvuruların yaklaşık yüzde 85,7'si karara bağlanmış oldu.
2026 yılına ilişkin verileri de paylaşan Özkaya, yıl içerisinde yaklaşık 40 bin 769 bireysel başvuru yapıldığını, yaklaşık 30 bin başvurunun ise sonuçlandırıldığını bildirdi.
86 bin 849 ihlal kararı
Bireysel başvuru sisteminin etkisinin yalnızca verilen kararlarla ölçülmemesi gerektiğine dikkat çeken Özkaya, ihlal kararlarının uygulanmasının da büyük önem taşıdığını söyledi.
AYM verilerine göre 2013 yılından bugüne kadar toplam 86 bin 849 ihlal kararı verildi. Özkaya, bu kararların yüzde 99,9'unun uygulandığını açıkladı.
AYM Başkanı, ihlal kararlarının uygulanıp uygulanmadığının Mahkeme tarafından takip edildiğini ve uygulamada yaşanan sorunların sınırlı sayıdaki olay ile bazı teknik konulardan kaynaklandığını belirtti.
Yüksek mahkemeler arasında hiyerarşi yok
Özkaya konuşmasında, bireysel başvurunun olağan bir kanun yolu olmadığını da vurguladı.
Bireysel başvuru yapılabilmesi için kural olarak olağan hukuk yollarının tüketilmesi gerektiğini belirten Özkaya, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay'ın görev ve yetkilerinin Anayasa ve ilgili kanunlarla ayrı ayrı belirlendiğine dikkat çekti.
Özkaya, yüksek mahkemeler arasında herhangi bir üstünlük veya hiyerarşi sıralaması bulunmadığını ifade etti.
AYM'de yapay zeka dönemi
Sempozyumda Anayasa Mahkemesi'nin yapay zeka alanındaki çalışmaları da gündeme geldi.
Özkaya, bireysel başvuruların ve mahkeme dosyalarının yapay zeka yardımıyla analiz edilmesi ve özetlenmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü açıkladı.
TÜBİTAK desteğiyle yürütülen bir proje kapsamında, özellikle bireysel başvuruların kabul edilebilirlik aşamasında kullanılabilecek yapay zeka tabanlı bir karar destek sisteminin geliştirilmesi üzerinde çalışıldığı belirtildi.
"Yapay zeka hakimin yerini almamalı"
Kadir Özkaya, yargı alanında yapay zekanın kullanımına ilişkin önemli bir noktaya da dikkat çekti.
Yapay zekanın hakimlerin yerine geçmemesi, karar verme sürecinde destekleyici bir araç olarak kullanılması gerektiğini belirten Özkaya; şeffaflık, açıklanabilirlik, kişisel verilerin korunması, ayrımcılığın önlenmesi ve insan denetiminin korunmasının önemine vurgu yaptı.
Özkaya, teknolojik gelişmelerden yararlanılırken yargı bağımsızlığı, tarafsızlık ve adil yargılanma hakkı gibi temel ilkelerin korunması gerektiğini ifade etti.