Aynı Ceza, Farklı Hak: Memur Dava Açabiliyor, Asker Açamıyor
Anayasa Mahkemesi (AYM), askeri personele verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı dava açılamamasını Anayasa'ya aykırı bulmadı.
Karar, 17 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.
Böylece sivil memurlarla askeri personel arasındaki hak farkı sürüyor.
İKİ FARKLI UYGULAMA
| Personel | Uyarma ve kınamaya dava açabilir mi? |
|---|---|
| 657'ye tabi memurlar | Evet |
| Subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler | Hayır |
Sivil memurlar için yargı yolu, önceki AYM kararlarıyla açılmıştı.
İTİRAZ NASIL GELDİ?
Süreç şöyle işledi:
1. Askeri personel, kınama gerektiren bir fiil nedeniyle uyarma cezasıyla cezalandırıldı
2. Cezanın iptali için dava açıldı
3. Ankara 23. İdare Mahkemesi, ilgili düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine vardı
4. Mahkeme, iptal istemiyle AYM'ye başvurdu
5. AYM itirazı reddetti
HANGİ CEZALAR KAPSAMDA?
6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu'na göre uygulanabilecek cezalar ağırlık sırasına göre şöyle:
| Ceza | Yargı yolu |
|---|---|
| Uyarma | Kapalı |
| Kınama | Kapalı |
| Hizmete kısmi süreli devam | Kapalı |
| Aylıktan kesme | Açık |
| Hizmet yerini terk etmeme | Açık |
| Oda hapsi | Açık |
| Silahlı Kuvvetlerden ayırma | Açık |
AYM NEDEN REDDETTİ?
Mahkeme, kararını üç dayanağa oturttu.
1. KANUNİLİK ŞARTI KARŞILANMIŞ
Kural, hangi cezalara karşı dava açılamayacağını tereddüde yer vermeyecek biçimde düzenliyor.
2. MEŞRU AMAÇ VAR
Askeri disiplinin tesisi, Anayasa'nın 129. maddesi kapsamında kanun koyucunun takdir yetkisi çerçevesinde meşru bir amaç.
3. ÖLÇÜSÜZ SINIRLAMA DEĞİL
Mahkeme çoğunluğuna göre düzenleme, mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirmiyor.
PEKİ ÖNCEKİ İPTAL KARARLARI NE OLDU?
Kararın en dikkat çekici yönü bu.
AYM, benzer düzenlemeleri daha önce iki kez iptal etmişti:
| Tarih | Karar | Konu |
|---|---|---|
| 1 Haziran 2022 | E.2022/10, K.2022/72 | Uyarma ve hizmete kısmi süreli devam |
| 30 Kasım 2022 | E.2022/122, K.2022/151 | Kınama |
O kararlarda, bu cezaların TSK'dan ayırma veya sözleşme feshi gibi işlemlere dayanak oluşturmasına rağmen denetlenememesinin dengeyi bozduğu tespit edilmişti.
KANUN KOYUCU NE YAPTI?
İptal kararlarının ardından 12 Haziran 2024 tarihli 7517 sayılı Kanun ile düzenleme değiştirildi.
Getirilen yenilik:
| Değişiklik |
|---|
| Uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarına doğrudan dava yolu kapalı kaldı |
| Ancak disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle TSK'dan ilişik kesilmesi hâlinde, dayanak cezaların hukuka uygunluğu mahkemece denetlenebilecek |
AYM çoğunluğu, bu ek güvencenin kuralı önceki iptal gerekçelerinden ayırdığı sonucuna vardı.
6 ÜYEDEN KARŞI OY
Karar oy çokluğuyla alındı.
Karşı oy kullanan üyeler:
| İsim |
|---|
| Kadir Özkaya |
| Engin Yıldırım |
| Rıdvan Güleç |
| Yusuf Şevki Hakyemez |
| Selahaddin Menteş |
| Kenan Yaşar |
KARŞI OYDAKİ TEMEL İTİRAZ
Karşı oy yazılarında şu tespit yapıldı:
Yeni düzenleme yalnızca ceza sayısı veya puanı nedeniyle yapılan ilişik kesme işlemlerini kapsıyor.
Oysa uyarma ve kınama cezaları başka alanlarda da dayanak oluşturabiliyor:
| Etkilenen alan |
|---|
| Sicil |
| Terfi |
| Atama |
| Sözleşmenin yenilenmemesi |
| Disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme gerekçeli ilişik kesme |
Karşı oy kullanan üyelere göre bu hâllerde cezaların hukuka uygunluğu denetlenemiyor.
Bu nedenle düzenlemenin, önceki iptal kararlarındaki ilkeyi bütün sonuçlarıyla karşılamadığı savunuldu.
KARARIN KÜNYESİ
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| Merci | Anayasa Mahkemesi |
| Esas No | 2025/212 |
| Karar No | 2026/127 |
| Resmî Gazete | 17 Eylül 2026, 33373 sayılı |
| Sonuç | İtirazın reddi (oy çokluğu) |
ASKERİ PERSONEL NE YAPABİLİR?
Uyarma veya kınama cezası alan askeri personel için mevcut durum şöyle:
| Yol | Durum |
|---|---|
| Doğrudan iptal davası | Kapalı |
| İdari itiraz | Kanunda öngörülen usule göre mümkün |
| İlişik kesme davasında denetim | Ceza sayısı/puanı gerekçeliyse mümkün |
Ceza puanı nedeniyle ilişiği kesilenler, açtıkları davada dayanak cezaların hukuka uygunluğunu tartışabiliyor.