Türkiye Cumhuriyeti kuruluşunun 103. yılını kutluyor.
Cumhuriyet, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’nde alınan kararla, ertesi gün saat 20.30'da TBMM’de ilan edildi.
Karar, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla kabul edildi.
Cumhuriyet’e giden yol
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 19 Mayıs 1919 | Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı, Millî Mücadele’nin başlangıcı |
| Erzurum Kongresi | Mustafa Kemal, Mazhar Müfit Kansu’ya kurulacak hükümet şeklinin Cumhuriyet olacağını ifade etti |
| 23 Nisan 1920 | TBMM’nin açılması, millet egemenliğine dayanan yönetimin temelleri |
| 24 Temmuz 1923 | Lozan Barış Antlaşması — bağımsızlığın uluslararası tanınması |
| 13 Ekim 1923 | Ankara’nın başkent ilan edilmesi |
| 27 Ekim 1923 | İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası, hükümet krizi |
Yeni devletin yönetim şeklinin belirlenmesi ve devlet başkanlığı meselesinin çözülmesi gerekiyordu.
Çankaya’daki akşam
28 Ekim 1923 akşamı Mustafa Kemal Paşa, yakın çalışma arkadaşlarını Çankaya Köşkü’nde yemeğe davet etti.
| Sofradakiler |
|---|
| İsmet Paşa |
| Kazım Paşa |
| Fethi Bey |
| Kemalettin Sami Paşa |
| Halit Paşa |
| Fuat Bey (Rize Milletvekili) |
| Ruşen Eşref Bey (Afyonkarahisar Milletvekili) |
Yemeği Latife Hanım hazırlattı.
Nutuk’ta o gece
Atatürk, yıllar sonra Nutuk’ta o akşamı şöyle anlattı:
“Yemek sırasında ‘Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz’ dedim. Orada bulunan arkadaşlar, derhal düşünceme katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program belirledim ve arkadaşları görevlendirdim.”
Yemeğin ardından Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası’nın bazı maddelerini değiştiren kanun teklifini hazırladı.
29 Ekim 1923 Pazartesi
| Saat | Gelişme |
|---|---|
| 18.00 | TBMM toplandı |
| — | Anayasa Komisyonu’nun hazırladığı teklif gündeme alındı |
| — | Yunus Nadi Bey ve diğer milletvekilleri görüşlerini dile getirdi |
| — | “Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti Cumhuriyet’tir” hükmü kabul edildi |
| 20.30 | 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi |
Karar, “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla karşılandı.
İlk Cumhurbaşkanı seçildi
Cumhuriyet’in ilanının ardından aynı gün Cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi.
Gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Cumhurbaşkanı unvanıyla ilk kez Meclis kürsüsüne çıkan Atatürk, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
“Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”
Aynı gün yapılan diğer görevlendirmeler:
- İlk hükümeti kurmakla İsmet Paşa görevlendirildi
- TBMM Başkanlığına Fethi Bey seçildi
29 Ekim nasıl bayram oldu?
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 26 Ekim 1924 | Yayımlanan kararname ile Cumhuriyet’in ilanının 101 pare top atışı ve etkinliklerle kutlanmasına karar verildi |
| 19 Nisan 1925 | Kabul edilen kanunla 29 Ekim, millî bayram olarak kutlanmaya başlandı |