Türk Dünyası İçin Yapay Zekâ Önerisi: Lehçeler Arası Anlık Çeviri Hedefi
Türk Eğitim-Sen, 26 Eylül Türk Dil Bayramı dolayısıyla basın açıklaması yayımladı.
Açıklamada, Türkçenin geleceğinin bilim, teknoloji ve yapay zekâ alanlarındaki varlığına bağlı olduğu vurgulandı.
Sendika, Türk Dünyası için ortak dil teknolojileri konsorsiyumu kurulmasını önerdi.
YAPAY ZEKÂ ÖNERİSİ
Açıklamanın en somut teklifi bu başlıkta yer aldı.
UAESEB öncülüğünde bir "Türk Dünyası Yapay Zekâ ve Dil Teknolojileri Konsorsiyumu" oluşturulması istendi.
Konsorsiyumun yapabilecekleri:
| Hedef |
|---|
| Türk lehçelerine ilişkin ortak veri tabanları |
| Dijital sözlükler geliştirilmesi |
| Akademik ve kültürel metinlerin yapay zekâya uygun hâle getirilmesi |
| Lehçeler arası bilgi ve içerik paylaşımı teknolojileri |
ANLIK ÇEVİRİ HEDEFİ
Açıklamada, Türkiye, Azerbaycan, Kazak, Kırgız, Özbek ve Türkmen Türkçeleri ile diğer lehçeler arasında anlık çeviri yapabilen sistemlerin geliştirilmesinin artık ulaşılabilir bir hedef olduğu belirtildi.
ORTAK DİJİTAL KÜTÜPHANE TEKLİFİ
Sendika, üye ülkelerdeki kütüphanelerin ortak bir dijital sistemle birbirine bağlanmasını istedi.
Açıklamada verilen örnek şöyle:
| Erişim örneği |
|---|
| Bakü'deki akademisyen → Bişkek'teki kaynağa |
| Ankara'daki öğrenci → Taşkent'teki tez çalışmasına |
| Astana'daki araştırmacı → Lefkoşa'daki akademik yayına |
Erişimin saniyeler içinde mümkün olması hedefleniyor.
"ORTAK ALFABE SADECE HARF BİRLİĞİ DEĞİL"
Açıklamada ortak alfabe çalışmalarının anlamı da genişletildi.
| Beklenen sonuç |
|---|
| Bilginin dolaşımının hızlanması |
| Bilimsel eserlerin daha kolay paylaşılması |
| Öğrencilerin birbirinin kaynaklarından yararlanabilmesi |
| Kültürel etkileşimin güçlenmesi |
EĞİTİME İLİŞKİN TALEPLER
| Talep |
|---|
| Eğitim sisteminin merkezinde Türkçe olmalı |
| Çocukların okuma, anlama, düşünme ve ifade becerileri geliştirilmeli |
| Bilimsel çalışmaların Türkçe üretilebilmesi için politika oluşturulmalı |
| Türkçenin bilim ve teknoloji terminolojisi sürekli geliştirilmeli |
TARİHSEL ARKA PLAN
Açıklamada Dil Bayramı'nın kaynağına da yer verildi.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 12 Temmuz 1932 | Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu |
| 26 Eylül 1932 | Birinci Türk Dili Kurultayı Dolmabahçe'de toplandı |
| Kurultay süresi | 9 gün |
Kurultayın bütün oturumlarını Atatürk'ün yakından takip ettiği, bildirileri dinleyip notlar aldığı hatırlatıldı.
HALK AĞZINDAN DERLEME
Açıklamada, Türkçenin yalnızca yazılı kaynaklarda aranmadığı vurgulandı.
Anadolu'nun farklı bölgelerinden temsilcilerin kurultaya davet edildiği; kurultay sonrasında halk ağzından kelime derleme çalışmaları yürütüldüğü belirtildi.
Öğretmenler ve okullar bu derleme çalışmalarında görev üstlendi.
ATATÜRK'ÜN HEDEFİ HATIRLATILDI
Açıklamada, Atatürk'ün 1932'de gençlere gönderdiği mesajdaki hedefe atıf yapıldı:
"Türkçemizi günün en ileri bilgi dili yapmak."
Sendika, bu hedefin bugün yapay zekâ çağında yeni bir görev ve ufuk gösterdiğini belirtti.
"Yapay zekâ çağında Türkçe geriden gelen bir dil değil, teknolojiyi üreten ve yönlendiren dillerden biri olmalıdır."