Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, emekli veya yaşlılık aylığı alan hekimlerin aile hekimi olarak çalışmasına ilişkin uzun süredir devam eden tartışmayı sonuçlandırdı.
Kurul, aile hekimliğinin asli ve sürekli bir kamu hizmeti olduğuna hükmetti.
Buna göre emekli aylığı alan bir kişi, aylığı kesilmeden aile hekimi olarak çalışamayacak.
KARARIN KÜNYESİ
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| Merci | Yargıtay Hukuk Genel Kurulu |
| Esas No | 2025/10-23 |
| Karar No | 2026/116 |
| Karar tarihi | 25 Şubat 2026 |
| Sonuç | Oy çokluğuyla, kesin |
DAVA NASIL BAŞLADI?
Uyuşmazlığın geçmişi 2002 yılına dayanıyor.
Sürecin kronolojisi:
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 1 Eylül 2002 | Serbest hekimlik yapan davacıya 1479 sayılı Kanun kapsamında yaşlılık aylığı bağlandı |
| 6 Aralık 2008 | Aile hekimi olarak çalışmaya başladı (SGDP'ye tabi) |
| 10 Mayıs 2016 | SGK aylığı durdurdu ve 111.855,42 TL borç tahakkuk ettirdi |
| 9 Haziran 2016 | Yapılan itiraz reddedildi |
Bunun üzerine dava açıldı.
DAVACININ İDDİASI NEYDİ?
Davacı vekili, 5335 sayılı Kanun'un 30. maddesinde yapılan değişiklikle Sağlık Bakanlığı tabip ve uzman tabip kadrolarına atananların, aylığı kesilecek çalışanlar arasından çıkarıldığını savundu.
Ayrıca 5258 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre Bakanlık tarafından görevlendirilenlerin yaşlılık aylıklarının kesilmemesi gerektiğini ileri sürdü.
SGK NE SAVUNDU?
Kurum, davacının 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesine tabi çalıştığının tespit edildiğini belirtti.
Bu nedenle 5335 sayılı Kanun'un 30. maddesi uyarınca aylığın kesilmesi ve yersiz ödemelerin borç kaydedilmesi gerektiğini savundu.
MAHKEMELER NASIL KARAR VERDİ?
Dosya, farklı yargı mercilerinde farklı sonuçlara ulaştı.
İlk Derece Mahkemesi: Davanın kabulüne karar verdi.
Bölge Adliye Mahkemesi: Kabul yönündeki kararı sürdürdü. Gerekçesinde aile hekimlerinin kendi ad ve hesabına bağımsız çalışan statüsünde olduğunu belirtti.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi: Kararı bozdu.
Bölge Adliye Mahkemesi: Bozma kararına direndi.
Hukuk Genel Kurulu: Direnme kararını bozdu.
KURULUN GEREKÇESİ NE?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kararında üç temel dayanağa yer verdi.
1. Anayasal çerçeve
Anayasa'nın 128. maddesi, devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceğini hükme bağlıyor.
56. madde ise sağlık hizmetlerini toplumun genel ve ortak ihtiyaçları kapsamında değerlendiriyor.
2. Anayasa Mahkemesi içtihadı
Kararda, AYM'nin birçok kararına atıf yapıldı.
AYM'ye göre aile hekimliği hizmetleri, devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu asli ve sürekli görevlerden.
İdari hizmet sözleşmesiyle aile hekimliği yürütenler de Anayasa'nın 128. maddesindeki "diğer kamu görevlisi" kapsamında kabul ediliyor.
3. İstisna listesinde yer almıyor
5335 sayılı Kanun'un 30. maddesinin 4. fıkrasında, emekli aylığı kesilmeden çalışabilecekler tek tek sayılıyor.
Kurul, aile hekimlerinin bu istisnalar arasında yer almadığını tespit etti.
AYM AİLE HEKİMLİĞİNİ NEDEN KAMU HİZMETİ SAYIYOR?
Kararda atıf yapılan AYM gerekçesinde, aile hekimliğinin niteliğine ilişkin ölçütler sıralanmış:
| Ölçüt |
|---|
| Hizmetlerin vazgeçilmez, ertelenemez ve ikame edilemez olması |
| Tam gün çalışma esasına göre sunulması |
| Hizmetlerin ücretsiz verilmesi |
| Yararlanmanın aile hekimine kayıt şartına bağlı olması |
| Reçete, rapor ve sevklerin aile hekimlerince düzenlenmesi |
| Sözleşmenin idari hizmet sözleşmesi niteliğinde olması |
| Ücretlerin idarece ödenmesi |
| Düzenlenen belgelerin resmî evrak niteliği taşıması |
| Bakanlık ve mülki idare denetimine tabi olunması |
| Görevle ilgili suçlarda devlet memuru gibi kabul edilmeleri |
BORÇ NASIL HESAPLANACAK?
Kararın davacı lehine olan bir yönü de bulunuyor.
Kurul, aylığın kesilmesine ilişkin SGK işlemini yerinde buldu.
Ancak bu durumun davacının kasıtlı veya kusurlu davranışlarından kaynaklanmadığını belirtti.
Bu nedenle yersiz aylık ödemeleri konusunda 5510 sayılı Kanun'un 96/1-b maddesi uyarınca işlem yapılması gerektiğine hükmetti.
İKİ FARKLI HESAPLAMA YÖNTEMİ
| Durum | Uygulama |
|---|---|
| Kişinin kasıtlı/kusurlu davranışı | 10 yıllık süre, kanuni faizle geri alınır |
| Kurumun hatalı işlemi | 5 yıllık süre, 24 ay içinde ödenirse faizsiz tahsil edilir |
Yani davacı için daha hafif olan ikinci yöntem uygulanacak.
KANUN NE DİYOR?
5335 sayılı Kanun'un 30. maddesi, emekli veya yaşlılık aylığı alanların kamuda çalışmasını düzenliyor.
Temel kural:
Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar, bu aylıkları kesilmeksizin şu yerlerde çalışamıyor:
- Genel bütçeye dahil daireler
- Katma bütçeli idareler
- Döner sermayeler
- Belediyeler ve il özel idareleri
- Sosyal güvenlik kurumları
- Bütçeden yardım alan kuruluşlar
- Kamu iktisadi teşebbüsleri
Açıktan atama istisnaları:
Maddenin 1. fıkrasına göre şu kadrolara atama yapılabiliyor:
| İstisna |
|---|
| Yükseköğretim kurumlarının öğretim üyelikleri |
| Sağlık Bakanlığının tabip ve uzman tabip kadroları |
| Cumhurbaşkanı tarafından atananlar |
| TBMM seçimleri sonucu görev verilenler |
MADDENİN AMACI NE?
Kararda, 5335 sayılı Kanun'un 30. maddesinin gerekçesine de yer verildi.
Gerekçeye göre amaç şu: Eğitim kurumlarından mezun olan genç ve nitelikli kişilerin sayısı artarken kamu personel alımlarının kısıtlı olması nedeniyle, emeklilik haklarını elde etmiş kişilerin tekrar kamuda istihdamının önlenmesi.
KARŞI GÖRÜŞ DE VAR
Hukuk Genel Kurulu'ndaki görüşmelerde farklı bir görüş de dile getirildi.
Bu görüşe göre:
- Aile hekimliği çalışma yapısı, kamuya atanma veya sözleşmeli çalışma şeklinde nitelendirilemez
- Kendine özgü bir yapısı bulunuyor
- Bu nedenle 5335 sayılı Kanun'un 30. maddesi kapsamına girmez
Ancak bu görüş, Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmedi.
Karar, ilk görüşmede yeterli çoğunluk sağlanamadığı için ikinci görüşmede oy çokluğuyla alındı.