İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, yaş meyve ve sebze piyasasına yönelik kapsamlı bir soruşturma başlattı.
41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticileri hakkında gözaltı kararı verildi.
Soruşturmada, fiyatların yapay olarak yükseltildiği yönünde tespitlere ulaşıldığı bildirildi.
OPERASYONUN BOYUTU
| Gösterge | Sayı |
|---|---|
| Gözaltı kararı verilen yönetici | 41 |
| Arama yapılan şehir | 22 |
| Arama yapılan adres | 109 |
| İfadesine başvurulan çiftçi | 1.029 |
HANGİ SUÇLAMALAR VAR?
Soruşturma şu başlıklarda yürütülüyor:
| Suçlama |
|---|
| Fiyatları etkileme |
| Vergi Usul Kanunu'na muhalefet |
| Belgede sahtecilik |
| Suçtan kaynaklanan malvarlığını aklama |
İDDİA EDİLEN YÖNTEM NE?
Adalet Bakanı Akın Gürlek'in açıklamasına göre tespit edilen yöntem şöyle:
| Yöntem |
|---|
| Piyasadaki hâkimiyetin kullanılması |
| Ürün arzının olduğundan düşük gösterilmesi |
| Maliyetlerin gerçeğinden yüksek gösterilmesi |
| Sahte müstahsil makbuzlarıyla gerçeğe aykırı maliyet oluşturulması |
| Tedarik zincirinin gereksiz uzatılması |
Gürlek'in değerlendirmesi şöyle:
"Üreticimizin emeğini, vatandaşımızın bütçesini ve piyasanın adil işleyişini korurken, fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz."
ÇARPICI TESPİTLER
1. FİYAT FARKI
Vergi Denetim Kurulu raporunda yer alan örnekler:
| Ürün | Çiftçinin beyanı | Düzenlenen makbuz |
|---|---|---|
| Kapya biber (Adana) | 8-9 TL | 18,70 – 23,95 TL |
| Biber | 11,50 TL | 18,70 TL |
Bazı çiftçiler ise üretmedikleri ve satmadıkları ürünler için adlarına makbuz düzenlendiğini beyan etti.
2. TONAJ ŞİŞİRME
Miktarların da gerçeğin üzerinde gösterildiği tespit edildi:
| Ürün | Çiftçinin beyanı | Kayıtlardaki miktar |
|---|---|---|
| Limon | 200 ton | 633 ton |
| Limon (başka üretici) | 126 ton | 328 ton |
| Patates | 400-500 ton | 1.741 ton |
| Sarımsak | 60 ton | 800 ton |
Bir limon üreticisinin gerçek ticaret hacmi 2,5-2,6 milyon lira iken, adına düzenlenen belgelerin toplamı yaklaşık 10 milyon liraya ulaştı.
3. ALIŞ-SATIŞ TUTARSIZLIĞI
| Tespit |
|---|
| Bir firma 6,7 ton portakal aldı, aynı dönemde 9 ton portakal sattı |
| Başka bir firma 13 ton satış yaptı, sisteme 8 ton bildirdi |
4. ÖLEN ÇİFTÇİLER ADINA MAKBUZ
Soruşturmanın en dikkat çekici bulgusu bu.
1 Ocak 2025 – 31 Mart 2026 arasında, hayatını kaybetmiş üreticilerin adına makbuz düzenlendiği belirlendi.
| Gösterge | Tutar |
|---|---|
| Belgelerdeki tutar aralığı | 29 bin – 118 bin TL |
Ayrıca bir firmanın işlemleri incelenirken, çiftçilerin tamamına yakını bu firmaya ürün satmadığını beyan etti.
VERİLER NASIL KARŞILAŞTIRILDI?
Soruşturmada iki ayrı bakanlığın sistemi çapraz kontrol edildi:
| Sistem | Kurum |
|---|---|
| Hal Kayıt Sistemi | Ticaret Bakanlığı |
| Çiftçi Kayıt Sistemi | Tarım ve Orman Bakanlığı |
Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı kapsamlı bir rapor hazırladı.
Raporda, çiftçilere sattıkları ürünlerin fiyatları ile adlarına düzenlenen makbuzların tutarları soruldu.
MÜSTAHSİL MAKBUZU NEDİR?
Müstahsil makbuzu, vergi mükellefi olmayan çiftçilerden ürün alındığında düzenlenen belge.
İşlevi:
| Amaç |
|---|
| Alım işleminin belgelendirilmesi |
| Stopaj kesintisinin yapılması |
| Alıcının maliyet kaydı oluşturması |
Belgedeki tutar yüksek gösterildiğinde, alıcı firmanın maliyeti de yüksek görünüyor.
YENİ "HAL KANUNU" HAZIRLANIYOR
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, sebze ve meyve ticaretine ilişkin yeni kanun taslağının tamamlandığını açıkladı.
Hedeflenen düzenlemeler:
| Hedef |
|---|
| Fiyat artışlarının aşağı çekilmesi |
| Kooperatifleşmenin artırılması |
| Üretici birliklerinin güçlendirilmesi |
Bolat, düzenlemenin yeni yasama döneminde Meclis gündemine gelmesini beklediklerini belirtti.
Meclis 1 Ekim'de açılıyor.
HUKUKİ SÜREÇ HANGİ AŞAMADA?
Bu noktada bir hatırlatma gerekiyor.
Dosya soruşturma aşamasında bulunuyor. Henüz iddianame düzenlenmedi ve dava açılmadı.
Gözaltı, hukukumuzda bir ceza değil; delillerin toplanması amacıyla uygulanan bir koruma tedbiri.
Kesin hüküm, yargılamanın sonunda verilecek.
TÜKETİCİYE ETKİSİ NE?
Soruşturma, uzun süredir tartışılan "tarladan sofraya fiyat makası" konusunu adli dosyaya taşıdı.
Üreticinin düşük satış fiyatı ile tüketicinin ödediği market fiyatı arasındaki fark, yıllardır gündemde.
Yeni Hal Kanunu'nun bu makası daraltması hedefleniyor.