PISA'da Gizli Uçurum: Fen Lisesi ile Meslek Lisesi Arasında 206 Puan Fark
Eğitim-Bir-Sen Stratejik Araştırmalar Merkezi (EBSAM), PISA 2025 sonuçlarına ilişkin değerlendirmesini yayımladı.
Sendika, Türkiye'nin yükselişini "güçlü bir gösterge" olarak nitelendirdi.
Ancak raporda, okul türleri arasındaki fark ve sosyoekonomik uçurum öncelikli sorun alanları olarak işaret edildi.
OKUL TÜRLERİ ARASINDA BÜYÜK FARK
Değerlendirmenin en dikkat çekici bölümü bu.
PISA 2025 puanları (okul türüne göre):
| Okul türü | Matematik | Okuma | Fen |
|---|---|---|---|
| Fen liseleri | 606 | 579 | 617 |
| Sosyal bilimler liseleri | 549 | – | – |
| Anadolu liseleri | 479 | – | – |
| Mesleki ve teknik Anadolu liseleri | 400 | 414 | 435 |
ARADAKİ MAKAS
| Alan | Fark |
|---|---|
| Matematik | 206 puan |
| Fen bilimleri | 182 puan |
| Okuma | 165 puan |
Sendikaya göre bu tablo, genel iyileşmeye rağmen okul türleri arasındaki farkın hâlen yüksek olduğunu gösteriyor.
SÜRPRİZ: ÇOK PROGRAMLI LİSELER
Raporun en olumlu bulgusu bu okul türünde ortaya çıktı.
| Alan | 2022 | 2025 | Artış |
|---|---|---|---|
| Fen bilimleri | 426 | 504 | +78 |
| Okuma | 413 | 485 | +72 |
| Matematik | 400 | 468 | +68 |
Bu artış, tüm okul türleri arasındaki en yüksek sıçrama oldu.
MESLEK LİSELERİNDE ARTIŞ SINIRLI
Mesleki ve teknik Anadolu liselerinde de artış görüldü; ancak yükseliş diğer okul türlerine göre daha sınırlı kaldı.
SOSYOEKONOMİK UÇURUM DERİNLEŞTİ
Raporun en dikkat çeken uyarısı burada.
PISA'da öğrencilerin durumu Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Durum (ESKD) indeksiyle ölçülüyor.
2015-2025 arasında en alt %25 ile en üst %25 arasındaki fark:
| Alan | Değişim |
|---|---|
| Matematik | 58 puandan 96 puana çıktı |
| Fen bilimleri | 22 puan arttı |
| Okuma | 12 puan arttı |
Rapora göre tüm gelir gruplarında puanlar yükseldi; ancak artış üst çeyrekte daha hızlı gerçekleşti.
Sonuçta genel başarı artarken, fark kapanmadı, derinleşti.
MATEMATİKTE TEMEL YETERLİK SORUNU
Sendikanın ikinci uyarısı matematik alanında.
| Gösterge | Oran |
|---|---|
| Asgari düzeye ulaşan | %64,3 |
| Eşiğin altında kalan | %35,7 |
Yani her üç öğrenciden yaklaşık biri, matematikte temel yeterlik düzeyine ulaşamıyor.
YENİ ALARM: DİJİTAL PROBLEM ÇÖZME
PISA 2025'te ilk kez ölçülen bir alan da rapora yansıdı.
"Dijital Dünyada Öğrenme" kapsamındaki bilgi işlemsel problem çözme becerisinde tablo şöyle:
| Gösterge | Türkiye | OECD |
|---|---|---|
| Asgari düzeye ulaşan | %71,4 | %77,3 |
| Üst düzey performans | %13,2 | %26,1 |
Üst performans grubunda Türkiye ile OECD arasında yaklaşık 13 puanlık oran farkı bulunuyor.
SENDİKANIN YORUMU
"Dijital dönüşümün bundan sonraki aşaması okula teknoloji koymak değil, öğrenciyi teknolojinin tüketicisi olmaktan çıkarıp problem çözen, sorgulayan ve üreten bireye dönüştürmektir."
OKUL İKLİMİNDE İYİLEŞME VAR
Raporda olumlu bulgular da yer aldı.
Okula aidiyet indeksi:
| Yıl | Türkiye |
|---|---|
| 2018 | -0,14 |
| 2022 | -0,30 |
| 2025 | 0,05 |
OECD ortalaması 0,09. Türkiye bu göstergede OECD'ye oldukça yaklaştı.
Güvende hissetme indeksi:
| Yıl | Türkiye |
|---|---|
| 2022 | -0,42 |
| 2025 | -0,10 |
OECD ortalaması 0,18. Türkiye hâlâ gerideyse de belirgin iyileşme kaydedildi.
Rapora göre öğrencilerin yaklaşık %87'si okula gidip gelirken kendini güvende hissediyor.
ZORBALIK VERİLERİ
PISA 2025'te siber zorbalık ilk kez doğrudan ölçüldü.
| Gösterge | Türkiye | OECD |
|---|---|---|
| İzinsiz bilgi yayımlanması | %3,0 | %3,2 |
| Alay edilme | %15,7 | %13,8 |
| Dedikodu çıkarılması | %9,5 | %8,6 |
| Tehdit edilme | %3,2 | %4,0 |
| Fiziksel şiddet | %3,8 | %4,9 |
Siber zorbalıkta Türkiye OECD'ye yakın seyrediyor.
Ancak sözel ve ilişkisel zorbalıkta OECD ortalamasının üzerinde.
SENDİKANIN ÖNERİLERİ
Eğitim-Bir-Sen'in belirlediği öncelikli alanlar şöyle:
| Öneri |
|---|
| Matematikte temel yeterliklerin güçlendirilmesi |
| Okumada üst başarı grubunun genişletilmesi |
| Okul türleri arasındaki farkın azaltılması |
| Sosyoekonomik dezavantajın etkisinin zayıflatılması |
| Dijital problem çözme becerilerinin geliştirilmesi |
DİSİPLİN YÖNETMELİĞİ GÜNCELLENSİN
Sendika ayrıca disiplin mevzuatının dijital riskler dikkate alınarak güncellenmesini istedi.
Tanımlanması istenen davranışlar:
| Davranış |
|---|
| Siber zorbalık |
| İzinsiz görüntü veya bilgi paylaşımı |
| Çevrim içi taciz |
| Dijital dışlama |
| Sistematik çevrim içi saldırı |
Sendikaya göre disiplin süreçleri yalnızca yaptırıma değil; mağdurun korunması, davranışın düzeltilmesi ve aile katılımı esasına dayanmalı.
TÜRKİYE'NİN GENEL TABLOSU
Sendikanın olumlu bulduğu göstergeler:
| Bulgu |
|---|
| Fen ve okumada OECD ortalamasının üzerine çıkılması |
| Matematikte OECD seviyesinin yakalanması |
| Üç alanda da puan ve sıralamanın yükselmesi |
| Son 10 yılda üç alanda yükselen tek OECD ülkesi olunması |
2022'YE GÖRE ARTIŞ
| Alan | 2022 | 2025 | Artış |
|---|---|---|---|
| Fen bilimleri | 476 | 494 | +18 |
| Okuma | 456 | 472 | +16 |
| Matematik | 453 | 462 | +9 |
Aynı dönemde OECD ortalamaları fen bilimlerinde 3, okumada 15, matematikte 9 puan geriledi.