Türkiye'nin eğitim sistemi, Cumhuriyet tarihi boyunca alışılmış bir denklemin tersine dönmesiyle karşı karşıya. Yıllarca "artan öğrenci sayısı" üzerine kurulan politikalar, demografik bir kırılma noktasına geldi.

Türk Eğitim Derneği'nin düşünce kuruluşu TEDMEM tarafından hazırlanan "2025 Eğitim Değerlendirme Raporu", sistemin büyüme değil daralma dönemine girdiğini ortaya koydu.

DOĞUM SAYISI 10 YILDA YÜZDE 30 DÜŞTÜ

Raporun temelini oluşturan veri, canlı doğum sayılarındaki gerileme.

Son 10 yılda yaşanan düşüş yüzde 30,6 oranında gerçekleşti. Bu, yılda yaklaşık 414 bin daha az çocuğun dünyaya geldiği anlamına geliyor.

2030'DA İLKOKUL ÖĞRENCİSİ YÜZDE 21 AZALACAK

Rapordaki projeksiyonlar, bu düşüşün eğitim sistemine ne zaman yansıyacağını da gösteriyor.

Buna göre 2030 yılında ilkokula başlayacak öğrenci sayısı, 2025 yılına kıyasla yaklaşık yüzde 21 azalacak.

Yani sistem, önümüzdeki beş yıl içinde her beş ilkokul öğrencisinden birini kaybedecek.

ATAMALARDA İLK SİNYAL GELDİ

Demografik değişimin etkileri şimdiden hissedilmeye başladı.

Raporda dikkat çekilen veri şöyle: 2025 yılında gerçekleştirilen 15 bin sözleşmeli öğretmen ataması, son 20 yılın en düşük seviyesi oldu.

Karşılaştırma için geçmiş dönem ortalaması ise şöyle:

Bu tablo, atama kontenjanlarındaki daralmanın öncü göstergesi olarak değerlendiriliyor.

"NORM FAZLASI" RİSKİ BÜYÜYOR

Öğrenci sayısındaki düşüşün en doğrudan sonucu, öğretmen kadrolarında ortaya çıkacak.

Rapor, Türkiye'deki öğretmen ihtiyacının yetişmiş eleman eksikliğinden değil, kadro tahsis süreçlerinden kaynaklandığını belirtiyor. Öğrenci sayısı azaldıkça mevcut kadroların dahi fazla kalabileceğine dikkat çekiliyor.

HANGİ BÖLGELER RİSK ALTINDA?

Raporda özellikle nüfusu yaşlanan ve dışarıya göç veren bölgeler için uyarı yapılıyor. Bu bölgelerde beklenen gelişmeler şöyle sıralanıyor:

• Binlerce öğretmenin norm fazlası durumuna düşebilmesi
• İl içi ve iller arası tayin süreçlerinde kilitlenmeler yaşanması
• Yeni derslik yapımı yerine mevcut kapasitenin yönetilmesine odaklanılması gerekliliği

BU YIL YAŞANANLARLA ÖRTÜŞÜYOR

Raporun tespitleri, bu yaz yaşanan gelişmelerle de paralellik gösteriyor.

Özür grubu tercih döneminde çok sayıda öğretmen, tercih edebileceği okulda boş kontenjan bulamadığını dile getirmişti. Sendikalar, kontenjan yetersizliği nedeniyle tayin alamayan öğretmenler için il ve ilçe emri uygulanmasını talep etti.

Ayrıca norm kadro güncelleme süreci 6-14 Ağustos tarihleri arasında sürüyor; norm fazlası öğretmenler 17-19 Ağustos'ta belirlenecek.

PEKİ ÖĞRETMEN AÇIĞI SORUNU NE OLACAK?

Tablonun bir de diğer yüzü bulunuyor. Türk Eğitim-Sen'in araştırmasına göre 62 ilde 71 bin 757 ücretli öğretmen görev yapıyor ve 55 ilde norm kadro açığı 80 bin 449'a ulaşmış durumda.

Yani sistemde eş zamanlı olarak hem öğretmen açığı hem de gelecekte norm fazlası riski bulunuyor.

Uzmanlar bu çelişkinin, öğretmen dağılımının bölgesel dengesizliğinden ve kadro tahsis politikalarından kaynaklandığını değerlendiriyor.

ATAMA BEKLEYENLER İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?

Rapor, atama bekleyen öğretmen adayları açısından iki temel mesaj içeriyor:

• Kısa vadede: Kontenjanların geçmiş yıllardaki seviyelere dönmesi zor görünüyor
• Orta vadede: Öğrenci sayısındaki düşüş, kadro planlamasını daraltıcı yönde etkileyebilir

Bununla birlikte mevcut ücretli öğretmen sayısı ve norm açığı verileri, kadrolu istihdam ihtiyacının devam ettiğini gösteriyor.

Nihai tabloyu, Bakanlığın 2026 AGS kapsamında açıklayacağı kontenjan sayısı belirleyecek.