Yükseköğretim Kurulu (YÖK), araştırma görevliliğine giden yolu da etkileyecek yeni bir doktora seçme sistemi için düğmeye bastı. 6 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle, YÖK’ün belirleyeceği üniversitelerde ve YÖK’ün tespit edeceği öncelikli alanlarda doktora öğrencisi seçimi için merkezi yazılı sınav mekanizması getirildi.

Bu kapsamda seçilen adayların, ilgili mevzuat çerçevesinde araştırma görevlisi kadrolarına atanabilmesi de mümkün olacak.

1) Kimleri kapsıyor?

Yeni sistem, YÖK’ün:

• Hangi üniversitelerde uygulanacağını,

• Hangi “öncelikli alanlarda” geçerli olacağını,

• Kaç kontenjan ayrılacağını

belirleyeceği doktora programları için tasarlandı. Yani tüm doktora programlarına otomatik olarak uygulanacak “genel” bir sınavdan ziyade, YÖK’ün öncelikli alan stratejisi kapsamında yürütülecek bir modelden söz ediliyor.

2) Yazılı sınava kimler girecek? (Ön eleme nasıl yapılacak?)

Doktora öğrencisi adayları önce bir ön değerlendirmeye tabi tutulacak. Yazılı sınava çağrılacak aday sayısı, kontenjanın en fazla 4 katı kadar olacak.

Bu aşamada sıralama şu ağırlıklarla yapılacak:

• ALES puanı %40

• Yabancı dil puanı %30

• Lisans mezuniyet notu %30

Bu hesaplamayla kontenjanın en fazla 4 katına giren adaylar, YÖK’ün belirleyeceği usul ve esaslara göre merkezi yazılı sınava katılacak.

3) Yazılı sınav barajı: 70 puan

Merkezi yazılı sınavda 70 puanın altında kalanlar başarısız sayılacak. Bu baraj, sistemin “eleme” ayağında kritik eşik olarak öne çıkıyor.

4) Nihai başarı puanı nasıl hesaplanacak?

Yazılı sınavı geçen adaylar için nihai değerlendirme puanı şu ağırlıklarla hesaplanacak:

• ALES %25

• Lisans mezuniyet notu %25

• Yabancı dil %20

• Yazılı sınav notu %30

Nihai puanı 70’in altında kalanlar yine başarısız sayılacak.

Kısacası sistem iki aşamalı:
(1) Yazılı sınava çağrı ön elemesi → (2) Yazılı sınav + nihai hesaplama.

5) Araştırma görevliliğine geçiş kapısı

Düzenlemede, bu yöntemle doktora öğrencisi olmaya hak kazananların, “öncelikli alanlar” kapsamında araştırma görevlisi kadrolarına atanmasının mümkün olacağı belirtiliyor. Atamaların ise yürürlükteki mevzuata göre yapılacağı ifade ediliyor.

Bu nokta, özellikle “öncelikli alanlarda akademik insan kaynağı yetiştirme” hedefiyle uyumlu bir adım olarak değerlendiriliyor.

6) Lisansüstü yönetmeliğine de eklendi

Aynı gün yayımlanan bir diğer düzenleme ile bu model, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği tarafına da işlendi. Buna göre YÖK’ün belirlediği üniversitelerde, öncelikli alan doktora seçimi:

• Türk vatandaşları için ilgili “öğretim elemanı atamalarındaki” yönetmelik hükümlerine göre,

• Yabancı uyruklular için YÖK’ün belirleyeceği usul ve esaslara göre

yürütülecek.

7) Doğum yapan lisansüstü öğrencilere 2 dönem ek süre

Lisansüstü yönetmeliğinde dikkat çeken bir başka değişiklik daha var: Doğum yapan lisansüstü kadın öğrencilere, talep etmeleri halinde doğum sonrası 2 dönem ek süre verilebilecek. Bu süreler azami süreden sayılmayacak.